Hollandse zakelijkheid in Antwerpen: de Calypso-bioscopen

Advertentie voor de Calypso-zalen in 'Cinema Magazine'

Advertentie voor de Calypso-zalen in ‘Cinema Magazine’ (nr. 1, januari – februari 1977)

 

Oktober 1977. In het legendarische BRT-programma ‘Première’ toont Jo Röpcke enkele fragmenten uit de nieuwe James Bond-film ‘The spy who loved me’. Voor zoveel spektakel wil mijn vader nog wel eens uit zijn zetel komen.
De film wordt vertoond in twee zalen van het Calypso-complex op de hoek van de De Keyserlei en de Quellinstraat.
De Calypso is voor ons beiden onbekend terrein. We zijn gewoon aan de zalen van het Rex-concern met grote luifel, calicots en portier in uniform.
Niets van dat alles in de Calypso. Aan de buitenkant zien we boven ons drie grote lichtbakken waarop met zwarte letters de vertoonde films worden aangekondigd.
We kiezen voor een vertoning in de late namiddag en krijgen een ticket voor de Calypso Club. We wachten nog even in de moderne foyer waar we ons vergapen aan een groot aquarium met exotische vissen. Via enkele trappen en komen we in de kleine, gezellige zaal. Het valt ons op dat er geen gordijnen voor het filmdoek hangen (ook ‘nieuw’ voor ons). We nemen plaats in de comfortabele ‘club’-zetels. De film mag beginnen.

 

Programmafolder van Calypso

Programmafolder van Calypso (03/03/1978)

 

Tot zover mijn kennismaking met de eerste multiscreen van Antwerpen. Wist ik veel dat de Calypso amper vier jaar eerder was geopend en dat de voorgeschiedenis toch heel wat om het lijf had.

Een poging tot reconstructie:

1970

Het Rex-concern en de Amerikaanse filmverdelers (United Artists, Columbia, 20th Century Fox, Warner Bros) maken ruzie. Heylen vindt dat de ‘Amerikanen’ ongehoord hoge huurprijzen vragen voor hun films. Hij wil ook niet langer alleen opdraaien voor de dure publiciteitskosten van hun succesfilms.
De belangrijkste Amerikaanse distributeurs gaan over tot een boycot van het Rex-concern.
Heylen start met een eigen verdeelhuis, ‘Excelsior Films – Filimpex’, terwijl de Amerikaanse verdelers hun films slijten via de Antwerpse randzalen.

1973

De Amerikaanse distributeurs willen het Antwerpse monopolie van Heylen breken en zoeken contact met Piet Meerburg, bioscoopuitbater in Nederland.
De vroegere cinema Crosly op de hoek van de De Keyserlei en de Quellinstraat, in het hart van ‘Antwerpen Kinemastad’, is de ideale locatie om hun plannen te realiseren.
In het najaar gaat de Calypso-‘triplex’ open.
Op het gelijkvloers vinden we ‘Calypso 2’ (347 plaatsen), op niveau 1 de ‘Calypso club’ (278 zetels) en  op de bovenste verdieping ‘Calypso 1’ (577 plaatsen).

De premièrefilms (‘The Godfather’, ‘Cabaret’ en ‘Last Tango in Paris’) zijn exemplarisch voor de koers die Calypso wil varen: kwaliteitsproducties voor een groot publiek.
Nu er een einde is gekomen aan het Heylen-monopolie, stoppen de Amerikanen ook met hun lock-out van de Rex-zalen.
Het maandblad ‘Film en Televisie’ schrijft hierover: ‘… de groep Meerburg in zijn zalen overwegend Amerikaanse films gaat vertonen, waarvoor hij trouwens de eerste keuze krijgt. De Amerikaanse verhuurhuizen verdelen hun films in twee, liefst gelijke delen, ‘Calypso’ kiest en ‘Rex’ neemt de andere helft’ (Leo Mees in ‘Film en Televisie’, november 1973, nummer 198, pag. 21).
Jean Zeguers, secretaris-generaal van het Rex-concern, herinnert zich dat Calypso helemaal niet tevreden was dat de Amerikanen terug films gaven aan de concurrentie. Over de verdeling van de films tussen Calypso en Rex spreekt hij andere taal dan ‘Film en Televisie’: ‘Dit (= het opgeven van de boycot) werd door Meerburg natuurlijk niet erg op prijs gesteld. Gevolg: een proces dat in der minne geregeld werd. Hij kreeg bij elke distributeur de eerste keuze. Wij de tweede, dan hij weer, en zo verder, een soort ritssluitingssysteem’ (‘Een kijkje achter de schermen, een gesprek met Jean Zeguers’ in ‘Magie van de Cinema’ van Willy Magiels en Robbe de Hert, uitgeverij Facet, 2004, pag. 69 en 71)

De eerste jaren

Calypso gaat enorm sterk van start en programmeert de beste Amerikaanse films. Het lijkt wel of Heylen enkel de kruimels krijgt.

Noem een belangrijke Amerikaanse film uit de jaren ’70 en de kans is groot dat hij in première ging in de Calypso-zalen.
Bovenstaande advertentie uit ‘Cinema Magazine’ spreekt dan ook boekdelen.
Toch zijn de Amerikaanse distributeurs niet ten volle tevreden over de omzet van hun films in de Calypso-zalen.
Zeguers verduidelijkt: ‘De Amerikanen veranderden het systeem: vanaf toen koos Meerburg de eerste film, maar Heylen mocht er dan twee kiezen. Tot op een gegeven moment de grote baas van Columbia, Ed Weinberg, besefte dat hij geld verloor. Hij besliste zelf wie wat zou krijgen. De machtspositie van Meerburg brokkelde uiteindelijk af. De andere majors volgden en na de eerste succesvolle jaren van de Calypso zagen ook zij hun box office cijfer dalen’ (Magie van de Cinema, pag. 69 en 71).

1983

Eind 1983 viert Calypso zijn tien jaar in Antwerpen. Op 22 december mogen filmliefhebbers gratis genieten van enkele representatieve Calypso-films uit de periode ’73 – ’83.
Tegen journalist Raf Butstraen van ‘De Standaard’ zegt Piet Meerburg: ‘Aktiefilms doen het in Calypso niet’. Hij specifieert dat ‘een Clint Eastwood-prent bij ons geen volk lokt’ (‘De Standaard’, 22/12/1983, pag. 6).
In hetzelfde interview kondigt Meerburg de opening aan van twee zalen op het Astridplein en betreurt hij dat de zalen in het Century Center door Heylen worden gehuurd en uitgebaat (‘De huidige zalen Brabo, Tijl en Wapper zijn door onze technici ontworpen, maar we verloren ze in een juridische strijd’).

 

Uit de programmafolder van Calypso

Uit de programmafolder van Calypso van 16/12/1983

 

1984

In het voorjaar opent ‘Calypso Zoo’ op het Astridplein. Op de plaats van de vroegere sexcinema ‘Royal’ werden twee moderne, kleine zaaltjes gebouwd.
Calypso hoopt zo flexibeler te kunnen programmeren. De toppers uit het complex aan de Quellinstraat kunnen nog even worden doorgespeeld in ‘Calypso Zoo’, terwijl ook waardevolle, maar commercieel minder interessante films, een kans krijgen in de nieuwe zalen.

1985

In november 1985 meldt het zakenblad ‘Trends’ dat de Calypso’s te koop staan voor 30 miljoen Belgische frank. In het wereldje circuleert de naam van Maurits De Prins van videoketen Super Club als mogelijke koper.

 

Artikel uit 'Trends' van

Artikel uit ‘Trends’ van 29/11/1985, pag. 51

 

1986

In januari 1986 bevestigt Piet Meerburg aan ‘De Standaard’ dat Super Club de Antwerpse Calypso-bioscopen overneemt.
‘Meerburg onderstreepte dat financiële moeilijkheden niet aan de basis lagen van de overname, maar dat hij zijn zaak overliet ‘omdat hij niet tot zijn 76ste in het filmmilieu aktief wou blijven’ (‘Videoketen neemt bioskopen over’, Raf Butstraen in ‘De Standaard’, 17/01/1986, pag. 8).
De Nederlander laat nog weten dat de Amerikaanse distributeurs hun akkoord hebben gegeven om de eerder afgesloten contracten (een deel van de productie voor Calypso en een deel voor het zogenaamde Rex-concern) uit te voeren. ‘De Standaard’ stelt wel vast dat de nieuwe eigenaars een aantal Vlaamse en Nederlandse films (‘Paniekzaaiers’, ‘Springen’ …) hebben vastgelegd en vraagt of er nog wel voldoende plaats zal zijn voor de grote Amerikaanse producties.

 

De nieuwe, 'Vlaamse' koers van Calypso (programmafolder)

De nieuwe, ‘Vlaamse’ koers van Calypso (programmafolder 07/03/1986)

 

Een blik op de programmatie in de maanden na de overname leert ons dat Calypso inderdaad minder grote Amerikaanse kleppers programmeert.
‘The Color Purple’ (Steven Spielberg), ‘After Hours’ (Martin Scorsese) en ‘Heartburn’ (Mike Nichols) halen nog de affiche, maar er is een duidelijke switch naar films van kleinere, onafhankelijke distributeurs zoals Independent (met teenpics ‘Catholic Boys’ en  ‘Oxford Blues’).
‘Typische’ Calypso-films zoals ‘Out of Africa’ en ‘White Nights’ gaan in première in de Rex-zalen.

In september 1987 gaat de nieuwste Bond-film ‘The Living Daylights’ in première. De traditie wil dat Calypso de nieuwste Bond-film in exclusiviteit kan vertonen. Maar de tijden zijn veranderd. De film loopt tegelijkertijd in Calypso 1 en in Ciné Rex.

1988
In januari 1988 verklaart Walter Loots (uitbater van de Calypso voor Super Club): ‘We zijn nog steeds verlieslatend alhoewel we de erg realistische berekening hebben gemaakt dat we eind 1988 uit de rode cijfers komen en wellicht zelfs een beetje winst maken’ (‘De Morgen’, 14/01/1988, pag. 40).

‘De Morgen’ publiceert ook de jaarcijfers van het aantal betalende kijkers:
– 1983: ongeveer 300.000
– 1984: 218.000
– 1985: 207.000
– 1986: 180.000
– 1987: 238.000
De piek in 1987 is grotendeels te danken aan het enorme succes van de Urbanus-film ‘Hector’ (80.000 kijkers na 13 weken).
Of deze aantallen betrekking hebben op alle Calypso-zalen (Quellinstraat + Astridplein) is niet helemaal duidelijk. Het kan dat enkel het aantal kijkers in de zalen van de Quellinstraat werden geteld.

Enkele maanden later maakt ‘De Morgen’ bekent dat Super Club een nieuw bioscoopcomplex wil bouwen in Antwerpen-stad. De plannen zijn ambitieus: minstens 12 schermen en 2.500 tot 3.000 zitplaatsen (‘De Morgen’, 20/04/1988, pag. 13).

1992

Van die ambitieuze plannen blijft een paar jaar later niet veel over. Het wordt langzaam duidelijk dat het hele Super Club-verhaal een gigantisch luchtkasteel is.
Grote baas Maurits De Prins voelt dat de grond onder zijn voeten warm wordt.

Einde maart schrijft Jan Temmerman in ‘De Morgen’:
‘Vanaf 1 april 1992 wordt Eric Kloeck de nieuwe uitbater van het bioskoopcomplex Calypso in de Quellinstraat te Antwerpen. In een persmededeling wordt door Super Club bevestigd dat er een akkoord is rond de overname van de NV Calypso. Tegelijk werd eraan herinnerd dat de uitbating van de bioskoopzalen ‘niet tot de kernaktiviteiten’ van de Super Club Groep behoort en noemde men zich tevreden een akkoord te hebben bereikt ‘met een overnemer die de continuïteit van de NV Calypso wil verzekeren’.
Iets verder lezen we: ‘Eric Kloeck hoopt de exploitatie van Calypso naar een hoger niveau te kunnen tillen, zowel wat het filmaanbod als wat het aantal bezoekers betreft. Hij rekent daarbij op zo’n 160.000 verkochte tickets per jaar‘ (‘Akkoord rond overname Calypso-zalen’, Jan Temmerman in ‘De Morgen’, 26/03/1992, pag. 16).

Kloeck realiseert zich een jaar later wel dat een overname ook kopzorgen met zich meebrengt. Aan ‘Het Nieuwsblad’ vertelde hij: ‘Toen ik vorig jaar Calypso overnam, wilde ik daarvan het verlengde van Cartoon’s maken. De eerste weken bleek de interesse echter matig. Ik stapte dan maar over naar het iets populairder genre. Filmzalen exploiteren kost immers geld. Uiteindelijk was ik toch blij met het sukses van ‘Alien 3’, dat voor een break-even zorgde. ‘Home Alone 2’ heb ik bewust geafficheerd. Je moet immers kompromissen sluiten om uit de kosten te geraken’ (‘Nieuwe films in nieuwe zalen’ in ‘Het Nieuwsblad’ van 18/03/1993, p. 15).

1993

Antwerpen is ‘Europese culturele hoofdstad’.
Op filmgebied belooft het echter een tumultueus jaar te worden.
Kloeck neemt de drie zalen in het Century Center over van Heylen, na de paasvakantie sluit cinema Rubens de deuren en in september volgt dan het algemeen faillissement van het Rex-concern.
Op die manier profiteert Kloeck tijdelijk van zijn ongewild monopolie in Antwerpen. De Calypso -, Century- en Cartoon’s-zalen doen het uitstekend.
Tot 17 oktober, dag van de opening van Metropolis op de Antwerpse Luchtbal.

1995

Eric Kloeck sluit de Century-zalen en verkoopt de Calypso-zalen aan Gaumont. De Franse filmreus is op dat moment bezig met de bouw van een bioscoopcomplex op de grondvesten van het Heylen-imperium (Rex/Metro/Ambassades/Odeon).
Kloeck zegt hierover: ‘Ik heb Gaumont geadviseerd om de zaal te renoveren en er een art house van te maken. Dat is helaas niet gebeurd. Een gemiste kans, want er was een markt voor’ (‘Calypso was gemiste kans’, Frank Heirman in ‘Gazet Van Antwerpen’, pag. C6, 18/05/2000).

2000

Tijdens het filmfestival van Cannes raakt bekend dat de Calypso-zalen definitief sluiten. De last picture-show is op 15 mei.
UGC, die even voordien het Gaumont-bioscoopcomplex had gekocht, toonde geen interesse in de triplex.

Het pand wordt verkocht aan ING.

Terugblik

De grote verdienste van Calypso was natuurlijk het doorbreken van het Rex-monopolie. Meer dan 5 jaar had Georges Heylen geen enkele noemenswaardige concurrent gehad in de Antwerpse stationsbuurt.
De zalen van Calypso maakten indruk omdat ze modern waren en voorzien van alle comfort. Bovendien was de programmatie, zeker in de eerste jaren, ijzersterk.  Ik zag er voor het eerst films als ‘Close Encounters of the Third Kind’, ‘Raging Bull’, ‘All that Jazz’, ‘The China Syndrome’, ‘The Shining’, ‘Reds’ en natuurlijk ‘E.T’.
En om de twee jaar was er een nieuwe James Bond-film.
Verder herinner ik me de John Travolta-hysterie in 1978. ‘Saturday Night Fever’ en ‘Grease’ stonden maandenlang op de affiche. Tijdens drukke weekends hielp de politie de mensenzee in goede banen leiden. Maar de Travolta-hype was van korte duur. Zijn volgende film ‘Moment by Moment’ was een flop van jewelste.

 

Advertentie uit 'Het Nieuwsblad' (oktober 1980)

Advertentie uit ‘Het Nieuwsblad’ (oktober 1980)

 

Met de verkoop van de zalen aan Super Club verloor Calypso veel van zijn reputatie.  ‘Hollandse zakelijkheid’ maakte plaats voor een weinig doordachte programmatie en minder respect voor de klant. De dramatische daling van het aantal verkochte tickets was dan ook geen verrassing.
Kloeck probeerde de zalen nog een nieuw leven te geven met films die in het verlengde lagen van wat hij in de Cartoon’s programmeerde, maar ook hij moest vaststellen dat de gouden Calypso-jaren voorbij waren.

Tussen haakjes: waarop wacht Eric Kloeck om het verhaal van de Antwerpse cinema’s in de laatste 25 jaar van de vorige eeuw aan papier toe te vertrouwen?
Als uitbater van Monty, Cartoon’s en Calypso maakte hij alles vanop de eerste rij mee. Bovendien is hij een uitstekend schrijver. In zijn roman ‘Trage Dagen’ uit 1999 herschildert hij op magistrale wijze het Antwerpen tussen 1953 en 1963 (met ondermeer aandacht voor Ciné Ritz op de Verversrui en de Merksem Palace op de Bredabaan).

Nog dit:

In mijn documentatie heb ik vruchteloos gezocht naar de sluitingsdatum van de twee Calypso-zalen aan het Astridplein.
In het schriftje waarin ik meticuleus bijhield waar en wanneer ik naar de cinema ging, kon ik terugvinden dat ik eind 1990 voor de laatste keer in de Calypso Zoo was. Ik zag er toen het Scorsese-meesterwerk ‘Goodfellas’.
Mijn vermoeden is dat Calypso/Super Club in de loop van 1991 stopte met de exploitatie van deze mini-zaaltjes.
Lezers die de exacte sluitingsdatum kunnen achterhalen, mogen rekenen op mijn eeuwige dankbaarheid.
Reageren kan via antwerpen.kinemastad@hotmail.be of via ‘een reactie plaatsen’.

 

Advertenties

5 Responses to Hollandse zakelijkheid in Antwerpen: de Calypso-bioscopen

  1. Dean says:

    Fantastisch leesmateriaal weer! Zowel de tekst als het knipselmateriaal. Vooral dat artikel uit Trends is een vondst. Ik was volledig vergeten dat er boven de inkom van Calypso ook nog billboards hingen met de titels van de gescreende films. Ook het gebruikte lettertype brengt weer herinneringen naar boven. Knap staaltje research weeral, man!

    • cinantwerp says:

      Beste Dean,
      Dank voor je zoveelste reactie.
      Het was niet makkelijk om bruikbaar materiaal over de Calypso-zalen te vinden. Blijkbaar overtrof het publiciteitsdepartement van het Rex-concern toch wel dat van Calypso inzake het verspreiden van foto’s, folders en affiches.
      Lezers die goede foto’s van Calypso Quellinstraat en/of Calypso Zoo hebben, mogen deze altijd doorsturen naar antwerpen.kinemastad@hotmail.be
      Frank

  2. Michel says:

    Als toenmalige filmoperateur in de “Calypso zoo” zaaltjes (K. Astridplein) heb ik even in mijn papieren opgezocht : mijn laatste werkdag wegens sluiting was 31 Januari 1991. Op 1 Februari zijn de deuren dus de definitief dicht gebleven…

    • cinantwerp says:

      Beste Michel,
      Zoals ik schreef in mijn blog: je kan rekenen op mijn eeuwige dankbaarheid voor het bezorgen van deze informatie.
      Kan je eventueel iets meer vertellen over je verleden als filmoperateur: in welke zalen heb je gewerkt, wanneer was dit … ?
      Heb je nog documentatie die handig kan zijn voor mijn site (foto’s, publiciteit …)?
      Eventuele aanvullingen en/of correcties op wat ik schrijf in mijn blogs is ook steeds welkom.
      Groeten,
      Frank

  3. cinantwerp says:

    Trouwe lezer Jef Davidse bevestigt in een mail wat lezer Michel hierboven reeds schreef: in de Calypso Zoo-zalen ging het licht definitief uit op 31 januari 1991.
    Jef kon ook nog meegeven welke films er toen op de affiche stonden. In de ene zaal was dat ‘Goodfellas’ (1990, Martin Scorsese), in de andere zaal werd toen de prestigieuze Franse film ‘Uranus’ (1990, Claude Berri) vertoond.
    Bedankt voor deze aanvullingen, Jef!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: