De cinema’s van het Astridplein: Astrid en Savoy

Belgische filmaffiche voor

Belgische filmaffiche voor ‘Winnetou 2’ (1964, Harald Reinl)

 

Toeristen en pendelaars die de City Delhaize op het Astridplein binnenstappen, zullen wellicht niet weten dat op die plaats Antwerpse cinemageschiedenis is geschreven.

Meer dan een halve eeuw stonden ze aan de westzijde van het Astridplein mooi naast elkaar: de cinema’s Astrid en Savoy. Wie het Centraal Station uitwandelde, zag uiteraard de Zoo en de Koningin Elisabethzaal, maar aan de andere kant van het plein trokken de kleurrijke calicots en de neonverlichting van beide bioscopen alle aandacht naar zich toe.

Een beknopte geschiedenis

Ciné Savoy
Op huisnummer 42 vertoonde impresario Jacques Souan in zijn Café Arabe aan het begin van de twintigste eeuw korte filmpjes tussen de variété-optredens.
In 1905 krijgt Souan officiële toelating om er regelmatige filmvoorstellingen te geven.
Samen met medevennoot Paul Doisy verbouwt Souan in 1912 het café Arabe tot een ‘knusse cinemazaal met klein balkon, goed voor 380 plaatsen’. (Frank Heirman in ‘Paleis om de hoek’, p. 172). Tegelijkertijd veranderde de naam in Kursaal.
In 1952 zorgde architect Rie Haan voor een vergroting van de zaal in opdracht van Frederic Doisy (zoon van). De capaciteit van de zaal kwam zo op 570 zetels. En ook een naamsverandering bleef niet uit. ‘Savoy’ verscheen in neon op de luifel.
Niet veel later kreeg Georges Heylen de zaal in handen. Het Rex-concern bleef de uitbating verzorgen tot begin 1988.

 

Programma Ciné Savoy (begin jaren '60)

Programma Ciné Savoy (begin jaren ’60)

 

Ciné Astrid
In 1935 krijgt het Antwerpse Statieplein een nieuwe naam. Als hulde aan de dat jaar overleden Koningin Astrid veranderen de straatnaambordjes in ‘Astridplein’. Wanneer in 1938 op huisnummer 43 een nieuwe cinemazaal wordt gebouwd, is het niet lang zoeken naar een passende naam: Ciné Astrid.
Eerste uitbater is Karel Gyles.
Tijdens de oorlog legt de Duitse bezetter beslag op de zaal. Duitse soldaten kunnen er terecht voor een paar uur ontspanning.
In 1950 neemt Georges Heylen de Astrid over. Het is na de Rex de tweede zaal die onder de controle van de latere cinematycoon komt. Het is meteen het begin van het zogenaamde Rex-concern.
Architect Rie Haan (ja, hij weer) zorgt na de overname voor de nodige moderniseringswerken.
Ciné Astrid beschikte over 547 zitjes, verdeeld over parterre en balkon.
De zaal overleefde buur Savoy met enkele jaren. Met ‘The Addams Family’ (1991, Barry Sonnenfeld) beleefde Ciné Astrid zijn last picture show op 21 april 1992.

 

Programma Ciné Astrid (eveneens begin jaren '60)

Programma Ciné Astrid (eveneens begin jaren ’60)

 

Dank aan Frank Heirman (‘Paleis om de hoek’) en wijlen Clement Wildiers (‘De kinema verovert de Scheldestad’ in Weekblad Cinema, nieuwjaarsnummer 1957) voor de historische weetjes.

Persoonlijke mijmeringen
Astrid en Savoy behoorden zeker niet tot mijn favoriete Antwerpse cinema’s.
In vergelijking met de grotere zalen op de de Keyserlei (Rex, Sinjoor) of de Metro in de Anneessensstraat hadden ze wat te weinig grandeur. Geen inkomhal of foyer en een wat benepen parterre. Op het balkon van beide zalen was het wel goed zitten en had je een perfect zicht op het scherm. Spijtig dat het balkon te dikwijls was afgesloten, waarschijnlijk om minder te moeten opruimen en schoonmaken.

Mijn mooiste herinnering aan de Astrid was een vertoning van ‘The Revenge of the Pink Panther’ in de kerstvakantie van 1978. De zaal zat bomvol en daverde van de lachsalvo’s. Het was mijn eerste kennismaking met inspector Jacques Clouseau.
En in een quasi lege Ciné Savoy zag ik het mini-meesterwerkje ‘Ferris Bueller’s Day Off’ van John Hughes (1986). Het was meteen ook de laatste keer dat ik de Savoy van de binnenkant zag.

Braaf vs. gedurfd
Voor cinemalopers uit de jaren ’70 en ’80 was het dikwijls vreemd opkijken toen ze op het Astridplein kwamen. De programmatie van de naast elkaar gelegen en quasi identieke zalen Astrid en Savoy lag mijlenver uit elkaar.
Ciné Astrid specialiseerde zich in die tijd vooral in familiefilms (Disney was één van de huisleveranciers), terwijl in de Savoy de Europese softcore-cinema hoogtij vierde. Het was de periode voor de grote doorbraak van de homevideo. Wie blote borsten en wild gestoei wou zien, moest wel naar de bioscoop.
De ‘Liebesgrüsse aus der Lederhose’-reeks, films met de prikkelende Italiaanse Edwige Fenech, de flauwe Engelse ‘Confessions of’-komedies… Allemaal waren ze te zien in de Savoy.

 

Belgische filmaffiche voor

Belgische filmaffiche voor ‘Liebesgrusse aus der Lederhose 3’ (1977, Gunter Otto)

 

Dat contrast in programmatie was in de fifties en sixties veel minder uitgesproken. Beide zalen afficheerden vrij brave films met dikwijls een uitgesproken voorkeur voor de Duitse (heimat)film. De prachtige foto die je hieronder ziet (overgenomen uit de brochure ‘Cinema Roma’) is dan ook exemplarisch voor het soort films dat er toen te zien was.

Er was een groot publiek voor simplistische liefdesverhaaltjes opgeleukt met Duitse schlagers. Het was telkens aanschuiven om de nieuwe Romy Schneider, Conny Froboess of Peter Alexander te zien. Zelfs Robbe De Hert gaf toe ooit een fan te zijn geweest: ‘Toen ik veertien was, ben ik verslaafd geweest aan Duitse films. Marianne Hold was mijn idool. 52 Duitse films heb ik toen gezien’ (‘Spielberg is zo banaal, maar ik zie dat graag’, Frank Heirman in Gazet Van Antwerpen’ van 16/12/1997).
Persoonlijk blijf ik het vreemd vinden dat Vlaanderen zo kort na de Tweede Wereldoorlog de Duitse film erg genegen was.

 

De cinema's Astrid en Savoy (eind jaren '50), foto overgenomen uit de brochure 'Cinema Roma'

De cinema’s Astrid en Savoy (eind jaren ’50), foto overgenomen uit de brochure ‘Cinema Roma’

 

De tanende belangstelling voor Duitse films in de jaren ’70 zorgde voor een wijziging in programmatie voor Astrid en Savoy.
Cinema Astrid werd meer en meer gebruikt om de blockbusters die eerder in de grotere Rex-zalen had gespeeld nog wat extra weken te gunnen. Zo herinner ik me dat ‘La Zizanie’ (1978, Claude Zidi), een ondermaatse De Funès-film meer dan 20 weken op de affiche van de Astrid bleef.

De Savoy moest het minder van de verlengingen hebben, maar meer en meer van films die het label ‘streng verboden onder de 18 jaar’ meekregen.
Een klein staalkaartje van de films die doorgaans te zien waren in de Savoy: ‘Three Swedish Girls in Hamburg’, ‘Sunshine Reggae auf Ibiza”, ‘Summer night fever’, ‘Liebesgrüsse aus der Lederhose’ (en zijn 1001-variaties) …
Gelukkig was er af en toe ook ruimte om wat gedurfder te programmeren. De debuutfilm van Hugo Claus (‘De Vijanden’, 1967) kreeg zijn Antwerpse première in de Savoy. En ‘Brussels by Night’ van Marc Didden zag ik voor het eerst vanop het balkon van diezelfde cinema in december 1983. En een week later stond zowaar de Bowie-concertfilm ‘Ziggy Stardust and the Spiders from Mars’ op de affiche van de ‘gezelligste zaal van Antwerpen’.

 

Betty Verges in 'Summer Night Fever' op de cover van AUB, nr. 697 (05/01/1979)

Betty Verges in ‘Summer Night Fever’ op de cover van AUB, nr. 697 (05/01/1979)

 

Decline and fall of the Heylen empire
Inventief was Heylen wel wanneer het ging over besparingen op de personeelskosten. Zo gebeurde het in de jaren ’80 regelmatig dat filmkijkers voor de Savoy hun ticketje moesten kopen bij de kassadame van Ciné Astrid.
En door op balkonniveau een opening te maken in de muur tussen Astrid en Savoy was er nog slechts één operateur nodig om de twee projectiecabines te bedienen.

Door de opkomst van de VHS-cassette in het midden jaren ’80 kelderde de ticketverkoop voor de softe erotiek.
Cinema Savoy kreeg daarom in 1987 nog een laatste opwaardering. De zaal speelde weer volop de hits uit de Rex , Metro of de Sinjoor verder (‘The Color of Money’, ’Ruthless People’ …).
Het mocht echter niet baten. In januari 1988 sloot de Savoy definitief de deuren.
Het pand werd door Heylen nog een aantal jaren gebruikt als opslagplaats voor allerlei cinemamateriaal.

Voor Ciné Astrid was er enkel uitstel van executie. De programmatie bleef al bij al vrij aantrekkelijk, met een goede mix van oude en nieuwe Disney-producties en ander familie-vriendelijk entertainment.
Een paar keer pakte de zaal zelfs uit met premièrefilms van topfilms, weliswaar samen met een andere (grotere) zaal. Zo ging ‘Indiana Jones and the Last Crusade’  tegelijkertijd in première in Rex en Astrid,  hetzelfde gebeurde  met ‘The Naked Gun 2 ½’ (première in Sinjoor en Astrid).
Het bracht evenwel weinig zoden aan de dijk. Investeringen aan de zaal bleven uit, zodat zowel aan binnen- en buitenkant de Astrid een wat uitgeleefde indruk naliet.
In april 1992, enkele maanden na de sluiting van Ciné Sinjoor en Ciné Vendôme, was het ook voorgoed gedaan voor Ciné Astrid.

 

????????????????????????????????????????

De cinema’s Astrid en Savoy in mei 1986

 

Uitsmijter
Kleine bekentenis: één van mijn eerste cinema-ervaringen was ‘Hurra, die Schulle Brennt’ (1971, Werner Jacobs) met het kindsterretje Heintje. Samen met mijn ouders  zag ik de film in de Merksemse Ciné Tosca op de Bredabaan. Ik vond het fantastisch.
Met veel plezier ontdekte ik in het archief van Patsofilm een waar pareltje voor alle Heintje-fans. De film ‘Ein Herz geht auf Reisen’ (1969, Werner Jacobs) kreeg zijn avant-première in Ciné Astrid.
Let op de sfeervolle verlichting van het Astridplein, de aanschuivende mensenzee aan Ciné Astrid, de mini-rokjes op het podium en de onvergetelijke Willy De Groot , de Showbizz Bart van de seventies. Those were definitely the days!

 

 

Wist-je-datjes:

  • In de kerstvakantie van 1987 vertoonde de Savoy als laatste film de originele versie van ‘The Rescuers’, een herneming van de Disney-tekenfilm uit 1977.
  • Cinema Astrid programmeerde op dat moment de Nederlandstalige versie van dezelfde film.
  • Lange tijd lagen er drie bioscopen naast elkaar op het Astridplein. Rechts van Ciné Savoy was er de Studio Movy, ‘een kleine, zeer intieme zaal waar vooral Franse films werden uitgebracht en die daardoor alleen al een ongunstige reputatie had bij een gedeelte van het publiek’ (Jozef van Liempt in ‘Cinema Magazine’, nummer 86 van januari 1985).
    Brigitte Bardot stond er regelmatig op de affiche, later was er ook de Franse nouvelle vague met ondermeer de Antwerpse première van ‘A Bout de Souffle’ (1960, Jean-Luc Godard).
    ‘De klanten van de Studio Movy schoven aan richting Carnotstraat, die van de buren Savoy en Astrid richting Centraal Station’, schrijft Frank Heirman in ‘Paleis om de hoek’. Studio Movy sloot zijn deuren in 1964.
  • Aan de kant van de Zoo is er nog steeds een cinema: cinema Royale. Twee zaaltjes met pornofilms op het programma.
    Ooit hadden de zaaltjes een betere reputatie. Begin 1984 verbouwde de Calypso-groep een bestaande cinema (de Royal, toen ook al met films voor volwassenen) tot een moderne, maar zielloze duplex.
    De Calypso Zoo-zalen wisten echter nooit een publiek te bereiken. Na enkele weinig succesvolle jaren kwam er een einde aan de Calypso-periode.
  • Heylen verkocht de Savoy en de Astrid in 1992 aan een projectontwikkelaar. De opbrengst van de verkoop was een doekje voor het bloeden. Een jaar later was er immers het algemene faillissement van het Rex-concern.
    Vele jaren bleef de locatie één van de meest zichtbare Antwerpse stadskankers. Pas in 2004 werd begonnen met de afbraak van de zalen. Enkele jaren later kwam er een City Delhaize in de plaats.

Opmerkingen, aanvullingen, reacties … op deze blog zijn meer dan welkom. Stuur een mail naar antwerpen.kinemastad@hotmail.be of reageer rechtstreeks via ‘een reactie plaatsen’.

 

Advertenties

4 Responses to De cinema’s van het Astridplein: Astrid en Savoy

  1. Henri Seymus says:

    het doet altijd veel plezier om deze blog te lezen en te herlezen want dan zit ik zo terug in de Astrid en ook in de Savoy heb ik menig film gezien ja zelf voor die tijd de aangebrande…maar mijn meeste plezier gaat wel terug naar de tijd van de Heintjes films..die heb ik allemaal minstens 1 keer gezien in den Astrid…ja ik weet het vroeger was het nog echt cinema beleven ook hé… begon al met als ge in de zaal kwam met die fantastische hammond muziek (nu totaal ondenkbaar) en dan als de vertoning begon bij het eerste beeld ging de rideaux open… meestal een totaal voorprogramma met trailers, week journaal en zelfs af en toe een Tom en Jerry tekenfilm en dan pauze met de friscodames (ne artic voor 7 frank als ik het goed heb)…dan 5 minuutjes pauze en dan de hoofdfilm…ge kwam altijd buiten met een goed gevoel…ik had 2 uur filmgenot van de bovenste plank gehad…(als ge nu buiten komt zoals de laatste keer bij de film Only God Vergives denkt ge waarom moet dat nu echt al dat nutteloos geweld? )
    Maar het meest bijblijvende is roch de Savoy om dat ik daar met mijn plechtige communie voor de eerste keer meemocht naar de grote cinema met mijn moederke en grootmoeder in de stad voor de film ‘En eeuwig zingen de bossen’ ik heb daar denk ik dagen van liggen dromen…en sinsdien ben ik ne grote cinemaloper geweest van wel 3 keer per week… want geeft nu zelf toe ge kunt thuis kweet nie hoe groot tv scherm of zelfs een projektiescherm hebben van 2 meter ne film beleefd ge het best nog altijd zelfs nu in 2013 nog altijd in de cinema…daarom blijf deze blog zeker maken want in geniet er altijd veel van daarm namens de vele cinemaliefhebbers die niet reageren bedankt en tot binnenkort….

    • cinantwerp says:

      Beste Henri,
      Je reactie doet me veel plezier.
      Met mijn blog probeer ik inderdaad terug te gaan naar de tijd toen een ‘cinemake doen’ nog een feest was.
      Toegegeven, ik heb me ook wel geërgerd toen ik voor de elfendertigste keer de Excelsior-documentaire over Neuschwanstein in mijn maag kreeg gesplitst in de Rex-cinema’s.
      En gelukkig heeft Heylen het experiment met de friscopauzes midden in de film (‘Intermission’) maar een paar jaar volgehouden.
      Wat vooral bijblijft, zijn de herinneringen aan films die je zag als kind of adolescent. Meegieren met een bomvolle Ciné Pathé wanneer Louis de Funès nog maar eens naar Saint-Tropez trekt voor ‘Le Gendarme en Ballade’, in Ciné Tosca in Merksem meebibberen met piloot Charlton Heston in ‘Airport 1975’ of voor de eerste keer ‘Jungle Book’ zien in de majestueuze Metro.
      Waarschijnlijk heeft iedereen die de cinema’s in de stationsbuurt of de randzalen nog heeft gekend zijn eigen verhalen en anekdotes.
      Aarzel niet om ze te delen op dit forum.
      Ik blijf mijn best doen om regelmatig iets te posten op ‘Antwerpen Kinemastad’.
      Voor de volgende maanden denk ik aan iets over de Calypso-zalen en over het faillissement van het Rex-concern (op 3 september alweer twintig jaar geleden!). De tijd vliegt.
      Frank

  2. Frank,

    Astrid en Savoy werden na 1992 gekocht door een automatenbedrijf uit Middelburg.
    Dit bedrijf was van plan om ze om te bouwen tot lunapark, maar verkreeg na een lang aanslepende procedure nooit geen uitbatingsvergunning.
    Nadien werden ze verder verkocht & gesloopt.

    Ik ben dit alleen te weten gekomen doordat ik de versterker uit de Savoy wou hebben (buislampen) en na een ware zoektocht van meer dan een jaar dan toch bij de nieuwe eigenaar terecht gekomen.
    Toen ik de versterker ging bekijken was de zaal van de Astrid helemaal leeg beneden,er stonden nog een paar stoelen op het balkon.
    Het tapijt op het balkon stond vol met schimmel en in de zaal was duidelijk sporen van lekkage te zien; beneden was ze gekraakt door zwevers.
    Savoy had een volledig balkon, beneden waren de stoelen ook weg, ze was als opslagplaats gebruikt door Heylen tussen 1987 & 1992 om de stoelen van de zalen die hij verkocht te stockeren.
    Savoy was in veel betere toestand dan Astrid.
    Enkel was er ingebroken om via een gat in de muur in te breken in de juwelier die op het gelijksvloers van het hotel ernaast was gevestigd.

    Ik vind het nog steeds een grote gemiste kans dat men Cinema Zuid hier niet in onder heeft gebracht, was een historische locatie en zeer centraal gelegen …

    Serge

    • cinantwerp says:

      Serge,
      Dank voor je aanvullingen.
      Jouw eigen blog (die spijtig genoeg de laatste jaren niet meer werd aangevuld) was voor mij één van de inspiratiebronnen om zelf met iets te beginnen over ‘Antwerpen Kinemastad’.
      Voor de lezers die de blog van Serge willen ontdekken: http://users.telenet.be/rudolf.bosschaerts/
      Ik ben het trouwens volledig met je eens dat een prachtig initiatief als ‘Cinema Zuid’ pas helemaal tot zijn recht was gekomen indien als locatie voor een leegstaande bioscoop was gekozen.
      Hierbij nodig ik nogmaals alle cinemaliefhebbers uit om zijn/haar herinneringen aan het rijke Antwerpse bioscoopverleden te delen op deze blog. Samen houden we de herinnering levend.
      Frank

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: