‘You’ll believe a man can fly’: Antwerpse herinneringen aan Superman

Belgische filmaffiche voor 'Superman, the movie' (1978, Richard Donner)

Belgische filmaffiche voor ‘Superman, the movie’ (1978, Richard Donner)

 

Met de release van ‘Man of Steel’ (2013, Zack Snyder) wordt de Superman-franchise nog maar eens nieuw leven ingeblazen. Acteur Henry Cavill, afkomstig van het kanaaleiland Jersey,  is de eerste niet-Amerikaan die het iconische pak van Superman aantrekt.

Voor wie opgroeide in de jaren ’70 van de vorige eeuw blijft all-American boy Christopher Reeve echter de enige echte Superman. Hij speelde de titelrol in de vier Superman-films die tussen 1978 en 1987 werden gemaakt.

 

Programma's Antwerpse cinema's

Programma’s Antwerpse cinema’s met ‘Superman’ op de cover

 

Vader en zoon Alexander en Ilya Salkind hadden met ‘The Three Musketeers’ (1973) en de sequel ‘The Four Musketeers’ (1974) al bewezen een neus te hebben voor vlotte avonturenfilms die een groot publiek konden bekoren. En dat ze ambitieus waren en redelijk wat geld hadden, werd duidelijk toen ze de filmrechten kochten van de Superman-strip.

Journalist Willem Dauw (jawel, de ‘Willem van de Fillem’ van Humo) herinnert zich hoe de Salkinds het filmfestival van Cannes gebruikten om hun film-in-productie te promoten: ‘In 1974 vloog voor de eerste keer boven de Croisette een vliegtuig met een spandoek dat de film aankondigde. In mei ’75 waren er drie vliegtuigen en drie spandoeken, in mei ’76 vijf vliegtuigen en twee helicopters, in mei ’77 acht schepen met elk een verschillende letter op hun zeilen geschilderd, wat in de juiste volgorde S-U-P-E-R-M-A-N moest opleveren, en in mei ’78 werd een hele armada ingehuurd om te verkondigen dat de film bijna voltooid was en met de kerst in de bioscopen zou draaien (Humo, 18/04/1985, p. 66-67).

In de vakpers circuleerden indertijd heel wat namen voor de rol van Superman. Al wie naam en faam had in de seventies kwam blijkbaar in aanmerking: Robert Redford, James Caan, Burt Reynolds, Nick Nolte, Warren Beatty… Al heel snel vielen al die supersterren af. Uiteindelijk werd dus Christopher Reeve de uitverkorene, een geschoold theater-acteur, maar vrijwel onbekend in filmkringen. Zijn enige wapenfeit In Hollywood was de duikbootthriller ‘Gray Lady Down’ (1978, David Greene) met Charlton Heston in de hoofdrol.

Het zou ons te ver leiden om hier verder in te gaan op de productiegeschiedenis van ‘Superman, the movie’. Dat één ander niet van een leien dakje liep, mag duidelijk wezen. Er waren de verschillende scenarioschrijvers, de wisseling van regisseur (James Bond-regisseur Guy Hamilton werd vervangen door Richard Donner, die net een mega-succes had gekend met ‘The Omen’), de problemen met de speciale effecten (de reclameslogan ‘You’ll believe a man can fly’ moest kost wat kost hard worden gemaakt) en de daarbij horende zoektocht naar extra centen.

 

Richard Donner op de cover van het Amerikaanse tijdschrift 'Cinefantastique'

Richard Donner op de cover van het Amerikaanse tijdschrift ‘Cinefantastique’ (summer 1979)

 

Het mag dan ook een wonder heten dat Donner de film klaar had net voor de afgesproken premièredatum in december 1978.
In België wist Georges Heylen met zijn Excelsior Films de rechten van ‘Superman, the movie’ te verwerven.

Producers Alexander en Ilya Salkind hadden een deal met Warner Brothers voor Amerika, maar ze behielden de vrijheid om hun film in andere landen aan lokale distributeurs aan te bieden. Vermits Excelsior eerder al de musketierfilms van de Salkinds had verdeeld en ook hun ‘The prince and the pauper’ (1977, Richard Fleischer) was de overeenkomst snel beklonken.
Het Excelsior-label was op enkele jaren tijd uitgegroeid tot de belangrijkste onafhankelijke distributeur van ons land. Bij de start in de vroege jaren ’70 waren er makkelijke en goedkope successen met Duitse Heimatfilms en flauwe Britse komedies, maar algauw kon hier en daar ook een prestigieuse productie opgepikt worden. Met als kers op de taart de 14 ‘Academy Awards’ voor Excelsior Films bij de Oscaruitreiking op 25 maart 1985 (voor ondermeer ‘Amadeus’, ‘A Passage to India’ en ‘The Killing Fields’).

Voor ‘Superman, the movie’ zette Heylen de grote middelen in. Dat was ook nodig vermits het Belgisch publiek  allesbehalve vertrouwd was met de DC Comics van ‘Superman’ of met de tv-serie uit de jaren vijftig.
Vanaf januari 1979 verscheen de trailer in de zalen en was er publiciteit via affiches en calicots.
In Antwerpen werd Ciné Rubens uitgekozen als premièrezaal, de zaal met ‘het grootste scherm van België’. Hiermee hoopte Heylen zijn film nog wat meer prestige te geven. De Rubens was immers wijd en zijd bekend als de zaal van de grote spektakelfilms (genre ‘Cleopatra’ en ‘Spartacus’, maar ook de Sensurround-films  ‘Earthquake’ en ‘Battle of Midway’).
Extra troef was het feit dat ‘Superman’ de eerste film was die in België in Dolby Stereo zou worden vertoond. ‘Een gloednieuwe geluidstechniek die het film beleven dat zich afspeelt op het witte doek echt af maakt’, titelde de Antwerpse publiciteit.
Verder verkocht Heylen in zijn Ciné-Shop (Anneessensstraat, naast Ciné Metro) ook nog badges, posters, t-shirts en stand-ups. ‘Hebt u Superman gezien, laat het dan ook zien’ was hierbij de slogan.

 

Voorpagina maandblad 'Film en Televisie'

Voorpagina maandblad ‘Film en Televisie’ (nr. 261, februari 1979)

 

Vanaf midden januari kon je je zitje reserveren voor één van de drie dagelijkse vertoningen vanaf 2 februari (5 frank reservatiekosten!).
Met grote verwachtingen zat ik op de eerste woensdagnamiddag van februari 1979 in de Rubens.
En we werden vanaf de eerste minuten verwend. Of zoals een recensent van de IMDB-website schreef: ‘Even the opening credits manage to raise your adrenaline level, as the Suparman symbol soars through space across the screen and Williams’ opening theme perfectly builds to a masterful crescendo’.

Natuurlijk was de film geen absoluut meesterwerk en waren de speciale effecten niet altijd je dat, maar er zat vaart in de film en Christopher Reeve kon ons uitermate charmeren. Reeve was perfect als de onhandige en schuchtere Clark Kent én als de imponerende superheld.
‘Superman’ bleef 14 weken op de affiche van de Rubens en was daarmee één van de grootste Antwerpse bioscoophits van 1979.
Ter vergelijking: Oscar-winnaar ‘The Deer Hunter’ (nog een Excelsior-film) hield het dat jaar 18 weken vol in Ciné Rex.

Het was niet lang wachten op ‘Superman 2’. Samen met deel 1 was er immers al een groot deel van de sequel opgenomen door Richard Donner. Maar creatieve en financiële meningsverschillen tussen regisseur en producers gooiden roet in het eten. Donner kreeg zijn ontslag en de Brit Richard Lester (bekend van de Beatles-films ‘A Hard Day’s Night’ en ‘Help’) mocht de klus verder klaren.

Heylen programmeerde de vervolgfilm in de kerstvakantie van 1981 natuurlijk in de Rubens (in ‘wereldpremière’ volgens de publiciteit) en in de Berchemse cinema Palace.
Het gebeurde in die periode wel meer dat films van Excelsior tegelijkertijd hun première beleefden in de stationsbuurt en in de Palace. Met deze politiek hoopte het Rex-concern de weinig rendale randzaal weer op de kaart te zetten. Het was helaas slechts uitstel van excecutie. De Palace sloot zijn deuren op 30 juni 1983, iets meer dan een jaar nadat Heylen in cinema Roma het licht had gedoofd.

De sequel was aangenaam kijkvoer, maar veel nieuwe vondsten waren er niet, zodat van ‘Superman 2’ ook geen vernieuwde aantrekkingskracht uitging. De stunts en de trucages waren nog steeds verbluffend, maar zelden verrassend. Terwijl het er allemaal vrij ernstig aan toe ging. Het leek wel of de ironie en de grappen samen met Donner verdwenen waren.
Resultaat in Antwerpen: acht weken Ciné Rubens en twee weken in de Quellin.

 

Reclamefiche bestemd voor bioscoopuitbaters voor 'Superman 2' (1980, Richard Lester)

Reclamefiche bestemd voor bioscoopuitbaters voor ‘Superman 2’ (1980, Richard Lester)

 

In de zomer van 1983 kwam deel 3 in de zalen. Opvallende nieuwkomer in de cast was komiek Richard Pryor als een maffe computer-specialist die de boze plannen van Supermans tegenstanders helpt uitkienen. Pryor zorgt voor heel wat komische terzijdes, dit keer ten nadele van de stunts.

Dat voor Antwerpen weer ciné Rubens werd uitgekozen als premièrezaal was al lang geen nieuws meer. Dit keer was het wel Warner Brothers die de film verdeelde in België.
Het succes van de eerste twee films werd niet meer geëvenaard. De film verhuisde na enkele weken naar Ciné Astrid en later nog naar één van de piepkleine Ambassades Clubs. Na 13 zomerse weken was de Antwerpse bioscoopcarrière van ‘Superman 3’ voorbij.

Het leek er dan ook op dat Reeve zijn blauwe pak en rode cape defintief mocht opbergen. Maar dat was buiten Menahem Golan en Yoram Globus gerekend. Met hun Cannon-groep waren deze twee Israëli’s bijzonder actief in de jaren ’80. Ze grossierden in low budget exploitationfilms met een ranzige ondertoon. Charles Bronson en Chuck Norris fungeerden hierbij als uithangbord. Af en toe probeerden ze hun imago wat op te krikken door projecten van regisseurs als Robert Altman of John Cassavetes te financieren. Ook het kopen van de filmrechten van ‘Superman’ kaderde in deze politiek.

Golan & Globus konden Reeve overtuigen om aan te treden in ‘Superman IV: The Quest for Peace’. Meer zelfs, dit keer fungeerde Reeve ook als co-scenarist.
Het resultaat was echter rampzalig. Cannon had omwille van financiële perikelen uiteindelijk flink wat gesnoeid in het productiebudget. De speciale effecten waren dan ook ondermaats en het scenario weinig samenhangend.
De film liep quasi onopgemerkt enkele weken in de Calypso-zalen in de zomervakantie van 1987.

Reeve probeerde tijdens en na de ‘Superman’-reeks zijn acteertalent te bewijzen in andere films, zoals in ‘Deathtrap’ (1982) van Sidney Lumet of ‘The Remains of the Day’ (1993) van James Ivory, maar het bleek uiteindelijk heel moeilijk om uit de schaduw van zijn beroemdste personage te treden.

Het noodlot sloeg toe bij Reeve op 27 mei 1995. Toen hij tijdens een paardenshow in Virginia een zware val maakte, brak hij twee nekwervels en raakt zo goed als helemaal verlamd. De Man van Staal werd in één klap veroordeeld tot een leven waarbij hij volgens de eerste prognoses van de dokters niets meer zou kunnen voelen of bewegen behalve zijn hoofd. Reeve werd echter een gedreven lobbyist voor ruggenmergpatiënten en hij geloofde sterk in de mogelijkheden die stamcellenresearch kon bieden. Hij vond zelfs de moed en de kracht terug om opnieuw te acteren. Zo speelde hij in de televisiefilm ‘Rear Window’ (1998) de rol die James Stewart indertijd in de gelijknamige Hitchcock-thriller vertolkte.

Christopher Reeve overleed op 10 oktober 2004 aan de gevolgen van een hartaanval, nadat hij een dag eerder in coma was geraakt.

 

Cartoon van Kim n.a.v. overlijden Christopher Reeve ('De Morgen')

Cartoon van Kim n.a.v. overlijden Christopher Reeve (‘De Morgen’, 12/10/2004)

 

Op You Tube vind je alles, dus ook de generiek van ‘Superman, the movie’. Wanneer ik er naar kijk, voel ik me weer die 14-jarige puber op één van de harde stoelen van Ciné Rubens.
Verder ben ik het volmondig eens met een amateur-recensent op IMDB.com: ‘There MAYBE ‘better’ Superman movies made in the future. But this intro/credits scene will ALWAYS be absolute perfection. A 35 year old sequence, and it still gives me goosebumps. That is the sign on quality, people…’.

 

 

Advertenties

2 Responses to ‘You’ll believe a man can fly’: Antwerpse herinneringen aan Superman

  1. Dean says:

    Als kleine jongen altijd nachtmerries gehad van het einde van Superman III. De supercomputer, de vrouwelijke bad guy die wordt omgebouwd tot zombie-robot. Bleef me tot lang nadien bij. Voor de rest kon ik n°3 best smaken gezien Pryor erin meespeelde en voor een lichte noot zorgde.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: