Antwerpse herinneringen aan ‘Vertigo’

Belgische filmaffiche voor 'Vertigo' (1958)

Belgische filmaffiche voor ‘Vertigo’ (1958)

 

Begin augustus maakte het gezaghebbende Engelse filmtijdschrift ‘Sight & Sound’ de resultaten bekend van haar 10-jaarlijkse ‘Greatest Films of All Time’-poll. Een lijst die wordt samengesteld op basis van Top 10-lijstjes ingediend door een internationale groep van filmcritici.
De eerste bevraging dateert al van 1952. Toen was ‘Ladri di biciclette’ (Vittorio de Sica) uit 1948 de winnaar, de volgende vijf decennia was het telkens ‘Citizen Kane’ van Orson Welles die met de eer ging lopen.
Het was dan ook enigszins verrassend dat er dit jaar een andere winnaar uit de bus kwam: ‘Vertigo’ (1958) van Alfred Hitchcock.

Het verhaal gaat dat ‘Vertigo’ bij zijn release allesbehalve enthousiast werd onthaald door pers en publiek. Zo lezen we in het tijdschrift ‘Film en Televisie’ van maart 1984: ‘Toen ‘Vertigo’ in 1958 werd uitgebracht (in België werd hij niet eens aan de pers voorgesteld), hebben talrijke filmrecensenten zich onsterfelijk belachelijk gemaakt door de film af te doen als de zoveelste thriller van de meester van de suspense en nog niet eens zo’n bijster goede’ (Kari Bert, Film en Televisie, nr. 322, p. 15).
In Antwerpen kreeg de film nochtans zijn première in ‘Antwerpens Prachtkinema’, de Rex, op de De Keyserlei. Dat was op 6 februari 1959. Zou er een foto bestaan van toen? Ik ben echt nieuwsgierig hoe de schilders de vreemde, onwezenlijke atmosfeer van de film op de reusachtige calicots van de Rex hebben weergegeven.
De Belgische filmaffiche slaagt daar deels in, maar geeft tegelijkertijd al heel wat geheimen van het verhaal prijs: er is de ‘Vlaamse’ titel (‘Zij die tweemaal leefde’), Kim Novak is te zien in haar twee gedaantes en ook de val uit de toren wordt afgebeeld.

 

Kim Novak op de cover van 'Film en Televisie', nr. 29 van november 1958

Kim Novak op de cover van ‘Film en Televisie’, nr. 29 van november 1958

 

Op initiatief van Hitchcock werd ‘Vertigo’ midden jaren’60 volledig uit roulatie genomen. De film verdween uit het bioscoopcircuit en was ook niet op televisie te zien.
Kwatongen beweren dat ‘Vertigo’ te veel van Hitchcocks persoonlijkheid zou onthullen en dat de regisseur daarom liever de film achter slot en grendel hield. ‘Vertigo’ heeft immers een morbide, necrofiele ondertoon (aldus Patrick Duynslaegher in Knack van 1 februari 1984).

Feit was dat Hitch alle rechten op ‘Vertigo’ in eigen bezit had (net zoals op vier andere films die jarenlang ‘onzichtbaar’ waren: ‘The Rope’ (1948), ‘Rear Window’ (1954), ‘The Trouble with Harry’ (1955) en ‘The Man who Knew too Much’ (1956).
Wellicht vroeg de mercantiele Hitchcock te veel geld voor een eventuele re-release, zodat het tot geen bevredigende deal kwam met de distributeurs.
In ieder geval zorgde het niet vertonen van de film ervoor dat de mythe rond ‘Vertigo’ gestaag begon te groeien.

 

Belgische publiciteitsfolder voor bioscoopuitbaters voor de eerste release van 'Vertigo'

Belgische publiciteitsfolder voor bioscoopuitbaters voor de eerste release van ‘Vertigo’

 

Achterkant van de publiciteitsfolder voor bioscoopuitbaters

Achterkant van de publiciteitsfolder voor bioscoopuitbaters

 

Hitchcock stierf in april 1980. Plannen voor een 54ste film (de koude oorlogsthriller ‘The Short Night’ met Sean Connery en Liv Ullmann) waren toen omwille van gezondheidsproblemen al een tijdje opgeborgen.
In 1983 waren alle legale problemen met de Hitchcock nalatenschap van de baan zodat het licht op groen werd gezet voor de re-release van de vijf onzichtbare klassiekers.
In België waren ze in januari 1984 alvast de blikvangers op het Brusselse filmfestival. De volgende maanden werden de films één voor één losgelaten op een ongeduldig en enthousiast publiek.

In die periode vervulde ik mijn legerdienst in Duitsland. De lange, winterse avonden waren draaglijk door het bijna dagelijkse bezoek aan de cinema van de kazerne. De Belgische filmdistributeurs stuurden hun films na de bioscoopcarrière in België onmiddellijk door naar de zalen van het Belgisch leger in Duitsland. Kwaliteitsfilms werden er afgewisseld door flauwe en al lang vergeten films (wie herinnert zich nog ‘Butterfly’ met Pia Zadora, ‘Cannibal Ferox’ van Umberto Lenzi of ‘The New Barbarians’ van Enzo G. Castellari).
Het was tijdens mijn legerdienst steeds weer uitkijken naar de eerder zeldzame weekends dat ik terug naar Antwerpen kon, weekends die ik vooral in de cinema doorbracht. Als eerste op mijn ‘to see’- lijstje stond telkens een Hitchcock-film.

De Calypso-zalen hadden voor Antwerpen de rechten op de vijf films verworven. De verwennerij begon met ‘Rear Window’, enkele weken later gevolgd door ‘Vertigo’. De verwachtingen waren hooggespannen en werden ten volle ingelost. Het was genieten van begin tot einde: de bevreemdende generiek, de spectaculaire start op de daken van San Francisco, de dromerige muziek van Bernard Herrmann, de plotse verhaalswending in het midden van de film … enfin, te veel om op te noemen.

 

Publiciteit in Knack voor re-release vijf Hitckcock-films in 1984

Publiciteit in Knack voor re-release vijf Hitckcock-films in 1984 (25/01/1984)

 

Ook de filmcritici van toen waren alvast heel wat enthousiaster dan hun collega’s van 1958.
In Humo schreef ‘Willem van de Fillem’: ‘‘Vertigo’ is zo prachtig dat ik niet de woorden vind om het te beschrijven’ (Humo, nr. 2274, 05/04/1984). Terwijl Hitchcock-fan Duynslaegher zijn bewondering verwoordde op een voor die tijd actuele manier: ‘Mocht The Day After er ooit komen en er in de atoomschuilkelder slechts ruimte zou zijn voor één cassette, dan zou ik Alfred Hitchcocks ‘Vertigo’ meenemen’ (Knack, 11/04/1984).

In 1997 stond ‘Vertigo’ nogmaals op de affiche in het normale bioscoopcircuit. De film was door  Robert Harris en James Katz in zijn oorspronkelijke pracht gerestaureerd en was één van de openingsfilms van de Antwerpse Gaumont-cinema’s (de film werd dus min of meer op dezelfde plaats vertoond als waar ‘Vertigo’ in ’59 zijn Antwerpse première beleefde).

 

Programmafolder Gaumont - Antwerpen

Programmafolder Gaumont – Antwerpen (24/12/1997)

 

Sinds de dag dat ik Hitchcocks meesterwerk voor het eerst zag, ben ik nog steeds jaloers op mensen die ‘Vertigo’ nog niet gezien hebben en de ervaring van een eerste visie van ‘Vertigo’ nog te goed hebben. Wie tot deze categorie behoort, kan zijn schade binnenkort  inhalen in Cinema Zuid. Op 20 december is de ‘Greatest Film of All Time’ er op groot scherm te zien. Niet te missen!

Toch nog even zeggen dat je steeds kan reageren op deze blog. Opmerkingen, wensen, aanvullingen en correcties kan je via antwerpen.kinemastad@hotmail.be kenbaar maken.
Ook foto’s, publiciteitsmateriaal, programmafolders uit ‘de tijd van toen’ zijn meer dan welkom.
Of je kan ook gewoon gebruik maken  van de link ‘een reactie plaatsen’ bovenaan dit bericht.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: