Over Cinéac, de Studio’s en Tijl en Wapper

Postkaart (jaren ’60?) – De Keyserlei met links de Cinéac

 

Eerder hebben we in deze blog aandacht besteed aan een aantal grote, bekende bioscopen die gevestigd waren op de De Keyserlei. Namen als Rex, Pathé en Capitole spreken nu nog steeds tot de verbeelding van de cinemaliefhebbers.
De Cinéac, indertijd gelegen onder het legendarische Century Hotel (De Keyserlei 60-62), zal enkel bij oudere Sinjoren nog een belletje doen rinkelen.

We hebben geen persoonlijke herinneringen aan de Cinéac. Ik heb er nooit een film gezien. En ook de schriftelijke bronnen die ik over de Cinéac heb gevonden zijn eerder beperkt. Zelfs Frank Heirman besteedt in ‘Paleis om de hoek’ (zijn boek over de Antwerpse cinema’s) relatief weinig aandacht aan deze zaal. We baseren ons dan ook volledig op andere schriftelijke bronnen.

Het Century Hotel opende zijn deuren in 1930, de Cinéac volgde drie jaar later (7 mei 1933). Ook in andere Belgische steden waren er Cinéac-zalen. Ze vertoonden voornamelijk nieuwsberichten (de naam is een afkorting van ‘cinéma’ en ‘actualité’) en korte tekenfilms en bevonden zich vaak in de buurt van treinstations. De prijs van een inkomticket lag onder de gemiddelde prijs van de ‘normale’ bioscopen.  Zo kon de reiziger in afwachting van het vertrek van zijn of haar trein nog vlug even een Cinéac binnenstappen.

Frans Lauwers herinnert zich in ‘De Antwerpenaar en zijn Statiekwartier’ dat er naast de theatrale ingang van het Century Hotel een smalle gang was die leidde naar het kelder-bioscoopje. Nog volgens Lauwers ‘slopen de jonge bedienden van de Century via de toiletten de zaal binnen wanneer ze vrij waren’.

 

Programmafolder Cinéac – mei 1959

 

Door de opkomst van de televisie en de populariteit van het tv-journaal verloor de Cinéac eigenlijk zijn voornaamste bestaandsreden en in de jaren ’60 kwam er dan ook een einde aan de activiteiten van het Cinéacske. De ruimte onder het Century Hotel kwam leeg te staan.

In de vroege jaren ’70 liet Jos Rastelli zijn oog vallen op de verloederde zaal.

De bioscoopsituatie was op dat moment allesbehalve rooskleurig in Antwerpen. De Amerikaanse ‘majors’ (Fox, MGM …) leverden geen films meer aan het Rex-concern na een conflict over de inkomstenverdeling van de recettes.

Een aantal zalen uit de stadsrand hadden zich verenigd onder de noemer De Verenigde Onafhankelijke Kinema’s en vertoonden die Amerikaanse films die men niet in de centrumzalen kon zien. Rastelli hoopte met de heropening van de Cinéac de films van de majors terug in het stadscentrum te krijgen.

Rastelli had al bioscopen in ondermeer Tervuren en Leuven. In zijn Studio in de Leuvense Brabançonnestraat had hij in 1968 een voor die tijd revolutionair programmaconcept ingevoerd. Gedaan met de ‘doorlopende vertoningen’ van steeds dezelfde film. Rastelli vertoonde per dag in éénzelfde zaal verschillende films. Studenten konden deze manier van programmeren wel smaken en algauw opende Rastelli nog andere Studio’s in ondermeer Turnhout en Geel. Ook in Leuven volgden extra zalen. De ‘waardevolle films’ kregen volop kansen in de Studio’s en studenten en cinefielen waren dan ook het uitgelezen doelpubliek van Rastelli.

In het maandblad ‘Film en Televisie’ van maart 1973 lezen we: ‘De vroegere Cinéac zal vanaf 15 maart opnieuw als ‘Studio’ worden heropend. Er zullen ongeveer 300 plaatsen zijn en de bedoeling is een programmatie te voeren zoals dat gebeurt in de Studio te Leuven: 2 of 3 films per dag op vastgestelde uren, zonder pauze. Het zal dus een programmatie  worden die zich meer richt op de bewust kiezende bioscoopganger.’

Blijkbaar is de start van de Antwerpse Studio succesvol want enkele maanden later lezen we opnieuw in ‘Film en Televisie’ (november 1973) dat Rastelli bezig is aan de bouw van ‘Studio II’ die hij begin december 1973 hoopt te openen.

De tweede Studio-zaal komt er effectief (277 plaatsen, met een ingang in de Pelikaanstraat), maar Rastelli kan het succes niet consolideren. Met het ondertussen geopende Calypso-complex op de hoek van de De Keyserlei en de Quellinstraat is er een geduchte concurrent bijgekomen, terwijl Heylen opnieuw films krijgt toegeleverd van de grote Amerikaanse verdeelhuizen. Rastelli staakt dan ook relatief snel zijn Antwerpse activiteiten.
Patrick Duynslaegher schreef hierover in Knack van 5 oktober 1988 dat ‘problemen allerhande, onder andere boycotakties van de Gazet van Antwerpen (die steevast zijn urrregeling foutief afdrukte) en een mysterieuse ramp (het onder water lopen van zijn zaal) Rastelli de stad uitdreven’.

In ‘Filmmagie’ van april 2008 haalde zoon Jan Rastelli herinneren op aan het Antwerps avontuur van zijn vader: ‘De zaal lag in de kelder en er stond twee meter water in nadat de grote toevoerbuis van het hotel erboven de hele nacht had gelekt. Merkwaardig. Alle valse plafonds waren naar beneden gekomen. We konden dat tijdelijk opkalefateren maar het was om zeep.’ Jan Rastelli over de concurrentie van de Calypso-zalen: ‘Nadien opende Calypso, met grotere spektakelzalen. Hoewel men mijn vader had beloofd dat hij product zou blijven krijgen, haalden zij toch meer binnen dan wij.’
Tenslotte haalt Rastelli junior ook nog uit naar Georges Heylen: ‘Mijn pa heeft alles aan Heylen moeten verkopen, met de nodige dreigementen’.
Jean Zeguers, secretaris-generaal van het Rex-concern, verwoordde het enigszins anders: ‘Jos Rastelli kwam naar Antwerpen met zijn Studio’s en wou de meer artistieke film in de Scheldestad brengen. Na korte tijd kwam hij bij ons: of we zijn zalen alstublieft wilden overnemen. Hij zag zwarte sneeuw’ (Magie van de Cinema, pagina 71).

 

Belgische filmaffiche voor ‘Le Mariage’ van Claude Lelouch. In Ciné Tijl in maart 1976.

 

Vanaf mei 1974 zien we dan effectief dat het Rex-concern de programmatie van de Studio’s heeft overgenomen. In ‘AUB’ (programmafolder van de Rex-zalen) van 10 mei 1974 lezen we dat ‘Papillon’ op de affiche staat in Studio I , terwijl Studio II ‘The Day of the Jackal’ vertoont. Tegelijkertijd worden een aantal ‘uitzonderlijke films’ aangekondigd voor de Studio’s: Lucky Luciano, Het Mysterie van het Organisme, Deep End en Les Valseuses. Heylen heeft duidelijk de intentie om het cinefiele karakter van de Studio’s te behouden.
In het najaar van ’74 veranderen de zalen van naam. ‘Studio I’ wordt Ciné Wapper en ‘Studio II’ verandert in Ciné Tijl. Het filmaanbod richt zich ook niet langer enkel en alleen tot de meerwaardezoeker.
Publieksfilm ‘The Sting’wordt na een succesvolle carrière in Rex en Quellin verder doorgespeeld in zaal Tijl. Op 19 november 1974 krijgt de 100.000ste kijker aan de ingang bloemen aangeboden van filmcriticus en vriend-des-huizes Marc Turfkruyer.

 

Marc Turfkruyer overhandigt bloemen aan 100.000ste bezoeker ‘The Sting’ in ciné Tijl

 

In de lange, warme zomer van 1976 komt er een einde aan de activiteiten van zalen Tijl en Wapper. Naar alle waarschijnlijkheid had dit te maken met het stopzetten van de uitbating van het Century Hotel in datzelfde jaar. Een projectontwikkelaar koopt het gebouw en na grondige verbouwingen komen er onder de naam ‘Century Center’ vanf 1979 handelszaken in de kelderverdieping, op het gelijkvloers en op de eerste verdieping.

 

AUB 528 (10/10/1975) – Profession: Reporter in Ciné Wapper

 

Vanaf het initieel ontwerp van het ‘Century Center’ houdt men reeds rekening met de inplanting van drie bioscopen op kelderniveau. Het zou echter tot 10 april 1981 duren vooraleer die hun deuren openen. De namen van twee zalen klinken alvast vertrouwd in de oren: Tijl en Wapper. De derde zaal krijgt de naam Brabo. Maar meer over deze ‘triplex’ in een volgende blog.

Nog dit: wie de affiches, foto’s en andere afbeeldingen op deze blog in groter formaat wil zien, hoeft er simpelweg op te klikken. Veel kijkplezier.

 

Advertenties

9 Responses to Over Cinéac, de Studio’s en Tijl en Wapper

  1. Jef Davidse says:

    Super interessante site! Proficiat!
    Een vraagje: ik meen me te herinneren dat indertijd (jaren 60 en 70) in het Rexconcern een film bijvoorbeeld drie weken in de Metro liep. Als hij nadien naar een andere zaal (Astra b.v.) verhuisde, werd de vierde week ZEVENDE week. Vreemde manier van rekenen. Zijn er nog mensen die zich dat rare fenomeen herinneren?

    • cinantwerp says:

      Jef,
      Ik wil je eerst en vooral bedanken voor je reactie. Het doel altijd deugd positieve respons te krijgen.
      Op je vraag kan ik voorlopig niet antwoorden. Zelf heb ik nergens kunnen terugvinden dat het Rex-concern deze techniek toepaste. Misschien kan Paul Corluy raad brengen. Paul was meer dan 40 jaar in dienst bij Georges Heylen. Klusjesman, projectionist, medewerker van het publiciteitsdepartement … Paul is het allemaal geweest. Op 20 januari is Paul aanwezig in de projectiekamer van de Roma (Turnhoutsebaan 266, Borgerhout) tijdens de filmbeurs. Hij is er die dag gastheer van een minimuseum gewijd aan de geschiedenis van de Roma. Als we de kans krijgen, zullen we hem zeker jouw vraag voorleggen.
      Frank

      • cinantwerp says:

        Jef,
        Tijdens de filmbeurs in de Roma heb ik je vraag voorgelegd aan Paul Corluy, gewezen medewerker van het Rex-concern.
        Paul heeft jouw opmerking onmiddellijk bevestigd. Dit vreemde gebruik werd in de jaren ’60 een tijdje toegepast in de bioscopen Astrid en Savoy (beiden op het Astridplein).
        Ik probeer te verduidelijken aan de hand van een voorbeeld. Wanneer een film drie weken had gedraaid in de Rex (zaal met ongeveer 1000 plaatsen) en nadien werd verlengd in de Astrid of de Savoy (± 500 zitjes) werd dit meteen de zevende week voor de film. De redenering was dat Rex dubbel zoveel plaatsen had als Astrid/Savoy, dus was één week Rex gelijk aan twee weken Astrid/Savoy. De drie weken Rex werden zo zes weken Astrid/Savoy + 1 week (de vierde week) maakt zeven weken.
        Gelukkig heeft Heylen die rare rekenmethode maar een tijdje volgehouden. Zijn medewerkers konden hem overtuigen af te stappen van deze volksverlakkerij.
        Frank

  2. Als kind gingen wij naar de Cineac voor 3 BF woensdag namiddag kijken naar den dikke en den dunne !

    • cinantwerp says:

      Pierre,
      Dank voor je reactie. Persoonlijke herinneringen van lezers geven deze blog toch iets extra.
      Ik kijk uit naar andere anekdotes van je.
      Groeten,
      Frank

      • Jef Davidse says:

        Eén van mijn allereerste bioscoopbezoeken als kind was in de Cineac: een documentaire over Congo. Mijn vader beweerde toen dat de film gemaakt was door Leopold 3.
        Nadien ben ik er nog een paar x geweest. Meestal was het een gevarieerd programma zonder echte hoofdfilm: een tekenfilm, een oude klucht (inderdaad vaak Laurel en Hardy), een documentaire en de actualiteiten.

      • Jef Davidse says:

        Toevallig (?) heb ik nog de volledige programmatie van de Studio-periode.
        Op 16 maart 1973 werd er gestart met ‘Bij de beesten af’ van Bert Haanstra (die film heeft er 10 weken gelopen) en een herneming van ‘Elvira Madigan’. Nadien volgden o.a. ‘Last Summer’, ‘Angela’ (allebei met Barbara Hershey/Seagull), ‘Hugo en Jozefien’, ‘Le genou de Claire’ en dan, o vreugde, een aantal films van Warner-Columbia ‘A Clockwork Orange’, ‘Love and Pain’, ‘Summer of 42’, ‘Dirty Harry’ (!), ‘The Candidate’. Lang heeft dat niet geduurd, want eind oktober viel die toevoer al stil. Kleinere verdelers leverden nog ‘L’Emmerdeur’ (de grote hit voor de op 7 december geopende Studio 2), ‘Home, Sweet Home’, ‘Help, de dokter verzuipt!’, ‘Andrei Roeblev’.
        Op 10 mei 1974 nam het Rex-concern de twee zalen over.

      • Jef Davidse says:

        En nog één anekdote. In de foyer van Studio 2 werden, terwijl je wachtte om de zaal te betreden, oude filmpjes van alweer Laurel en Hardy op de muur geprojecteerd.

      • cinantwerp says:

        Jef,
        Dank voor je waardevolle reacties. Ik ben vooral zeer blij met de info over de programmatie van de Studio’s in de periode dat Jos Rastelli de zalen beheerde. Dit is volledig nieuw voor mij.
        De film waar Koning Leopold III aan heeft meegewerkt is ‘Les seigneurs de la forêt’ (1958). In het boek ‘Binnenkort in deze zaal’ van Robbe De Hert en Rik Stallaerts kan je de prachtige filmaffiche voor deze film terugvinden.
        Groeten,
        Frank

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: